Askerlerin Kaskında Neden As.İz Yazar? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Askerlerin kasklarında “As.İz” yazmasının ne anlama geldiğini birçoğumuz fark etmişizdir. Ancak bu küçük yazı, aslında çok daha derin ve anlamlı bir sorgulamanın kapılarını aralayabilir. “As.İz” ifadesi, askeri birliklerde görevli astsubayların kasklarında bulunan bir yazıdır. Ama buradaki en önemli nokta, bu küçük yazının yalnızca bir askeri terim olmanın ötesinde, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla nasıl örtüştüğüdür. Peki, bu yazı gerçekten neyi simgeliyor? Sosyal hayatta farklı grupları nasıl etkiliyor? Gelin, sokakta, ofiste ve çevremizde gördüğümüz örneklerle birlikte bunu inceleyelim.
Askerlik ve Toplumsal Cinsiyet
Bir gün iş yerinden çıkıp toplu taşımada giderken, yanımda askeri üniforma giymiş bir grup gencin sohbetini duydum. Konuşmalarında, kasklarındaki “As.İz” yazısının anlamından bahsediyorlardı. Onlardan birinin, “Bunu hep merak etmişimdir. Neden ‘As.İz’?” dediğini işittim. Diğerinin cevabı ise oldukça ilginçti: “Bence bu, astsubayın kendini ‘gösteren’ bir işareti. O kadar basit bir yazı ama aslında bu bir kimlik. Aslında bu yazı, askeri hiyerarşideki ‘gizliliği’ ve ‘sıklığı’ simgeliyor.”
İçimden şunu düşündüm: Gerçekten öyle mi? Bir askeri görevde bulunan astsubayın kaskında yer alan bu yazı, sadece bir unvan belirtmekle kalmaz mı? Bir askerin kimliğini simgeleyen küçük bir etiket gibi. Ama bir de toplumsal cinsiyet perspektifinden bakıldığında, askeri terimler ve semboller, erkek egemen bir kültürün izlerini de taşıyor olabilir mi? Her şeyin bir normatif düzen içinde şekillendiği, askerlik gibi belirgin bir alanda bile, cinsiyet normları ve çeşitliliğin nasıl dışlandığını gözlemlemek mümkün.
Askerlikte Çeşitlilik ve “As.İz”in Gizli Anlamı
Askerdeki “As.İz” yazısının sadece erkek egemen bir sistemin ürünü olduğunu söylemek de haksızlık olur. Ancak askerlik gibi bir ortamda, cinsiyetin etkilerini göz ardı edemeyiz. Askerliğin, toplumsal cinsiyet eşitliğini genellikle dışlayan bir alan olduğunu hepimiz biliyoruz. Kadınların askerdeki yerinin sınırlı olduğu, askeri terimlerin çoğunun erkeklere yönelik olduğu ve kadın askerlerin bu ortamda genellikle görünür olmaktan kaçındığı bir gerçek. Askerdeki “As.İz” gibi semboller, sadece erkeklerin bir arada bulunduğu bir dünyada, kadınların varlık gösteremediği bir alanın ipuçlarını veriyor olabilir.
Bir gün sokakta yürürken, önünde genç bir kadının olduğu askeri bir grubun geçişine tanık oldum. Kadın, grubun oldukça gerisinde kalmıştı ve bir şekilde toplumun dayattığı askeri kültür içinde, gözlerden kaçan bir şekilde duruyordu. Kafamda bu durumu sorgulamadan edemedim: Kadın askerin varlık gösteremediği bir ortamda, askerlerin kasklarındaki “As.İz” yazısı, aslında bir tür erkek egemenliğini pekiştiren bir sembol haline mi geliyor? Gerçekten de askerliğin, toplumsal cinsiyet eşitliği açısından nasıl bir eksiklik taşıdığını bu gibi sahneler üzerinden daha iyi kavrayabiliyoruz.
Sosyal Adalet ve Askerlik: Dışlanan Gruplar
Askerdeki hiyerarşi, yalnızca toplumsal cinsiyetle sınırlı değil, aynı zamanda sosyal adaletle de doğrudan ilişkilidir. Askerlerin kasklarındaki “As.İz” yazısı, bazen kendini gösterme biçimi olabilir, bazen de bir tür dışlanmışlık hissini taşıyabilir. “As.İz” gibi ifadeler, askeri hiyerarşiyi ve toplumsal rolleri belirleyici birer işaret haline gelebilir. Toplumda daha geniş bir bağlamda düşündüğümüzde, bazı grupların kendilerini bu tür normatif yapılar içinde sıkışmış hissettikleri de bir gerçek. Mesela, askerdeki kadınlar veya LGBTQ+ bireyleri, genellikle kendilerini marjinal hissedebilirler. Çünkü askerlik, en başından beri heteroseksüel ve erkek odaklı bir sistem olarak şekillenmiş durumda.
Bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken, bazen karşılaştığım gençlerin, askerdeki bu hiyerarşi ve dışlanmışlık duygusu üzerine söyledikleri şunu çok iyi hatırlıyorum: “Askerde farklı olmak zor. Ya kabul edilir ve saygı görürsünüz ya da tamamen dışlanırsınız. Kaskın üzerinde yazan ‘As.İz’ gibi semboller, seni o dünyada daha görünür veya daha gizli kılabilir.” Bunu duymak, aslında toplumsal cinsiyetin ve sosyal adaletin askeri bir yapıda nasıl şekillendiğini görmek açısından bana önemli bir ipucu verdi.
Sonuç: “As.İz” ve Gelecek Perspektifi
Askerlerin kasklarındaki “As.İz” yazısı, bir askerin kimliğini, görevini ve yerini belirten bir sembol olabilir. Ancak bu yazı, sadece askerlerin iç dünyasını değil, aynı zamanda toplumdaki büyük eşitsizlikleri, normları ve dışlanmışlıkları da simgeliyor. Askerlik gibi katı yapılar, toplumsal cinsiyetin, çeşitliliğin ve sosyal adaletin en fazla hissedildiği alanlardan biridir. Bu yazı, bir kimlik belirtisi olmanın ötesinde, bazen dışlanmışlık, bazen ise kabul görme arzusunu taşır. İleriye baktığımızda, bu sembollerin nasıl evrileceği ve daha kapsayıcı bir toplumda ne tür değişiklikler yaratacağı ise, hepimizin bu yapıları sorgulaması ve toplumsal adaleti savunmasıyla mümkün olacaktır.