T Test Kaça Ayrılır?
Bir Kayseri Akşamında
Kayseri’de akşamları, şehirdeki o eski taş binaların arasından süzülen sarı ışıkların, bana hep bir şeyleri hatırlattığını düşünüyorum. Yavaş yavaş güneş batarken, koca Erciyes dağının eteklerinde kaybolan ışıklar gibi, hayatımda bazen kaybolan şeylerin peşinden gitmek istiyorum. O anı bekliyorum ama her şey hep bir yere giderken başka bir yere savruluyor.
Geceyi şehre borçlu olduğum o anlardan biri işte. Günlüğümü açtım ve bu gece, uzun zamandır kafamı kurcalayan soruyu sormaya karar verdim: “T test kaça ayrılır?” Cevabını bulmam gerek. Ama bu kadar kolay mı olacak? Değil tabii.
Bir Soru, Bir Karmaşa
O gün okulda her şey yolundaydı. Sınıfın ortasında, iki saat boyunca teorik istatistik dersi işledik. Hoca anlatırken gözlerim yerinden fırlayacak gibi oluyordu; o kadar çok terim vardı ki kafam karıştı. Ama bir an, hocanın “T test kaça ayrılır?” diye sorması, ruhumu okşadı. Çünkü bu, benim anlamadığım bir şeydi ve bir şekilde bu yanlışı düzeltmem gerekiyordu.
Yaşadığım hayal kırıklığı ve biraz da utanma karışımı bir duyguyla, o an sadece susmaya karar verdim. Sanki herkesin gözü üzerimdeydi. Kayseri’nin o sakin havası bile bir anda karardı sanki. Yani o an, kimse bana bir şey demedi ama ben kendimi bir kayıp gibi hissettim.
T Test’in Sırları
Sonra dersten sonra kafamı toparlayıp, tek başıma yürüyüşe çıktım. Biraz daha rahat hissetmek istiyordum. Erciyes’e doğru adımlarımı atarken, bir yandan da aklımda T testin nasıl ikiye ayrıldığını çözmeye çalışıyordum. İstatistikçilerin dilinde bunu “bağımsız örneklem t testi” ve “bağımlı örneklem t testi” olarak ayırırlar. “Bağımsız” demek, sanki iki grup arasında bir fark olduğunu ve bu grupların birbirlerinden bağımsız olduğunu gösteriyordu. Ama “bağımlı” dediğimizde işler biraz farklılaşıyordu, çünkü burada gruplar arasında bir ilişki vardı.
Bütün bu karmaşayı çözmek istiyordum ama o anda aklıma kaybolan bir düşünce geldi. T testinin içinde bir umut vardı, bir şeyleri daha iyi anlayabilmek için attığım bir adım. O an, sadece bu bilgiyi değil, hayatımı anlamak için de bir şeyler öğreniyordum.
Kaybolan Bir Anın Arayışı
Yürüyüş boyunca, Kayseri’nin dar sokaklarında gezinirken içimdeki duygular karışıyordu. O kadar çok soru vardı ki; yalnızca istatistik değil, hayatta başka anlamlar taşıyan sorular da vardı. Bir yanda içimdeki hayal kırıklığı, diğer yanda anlam arayışı… Ve sonra o an, gerçek anlamda T testini anlamaya başladım.
Bağımsız t testi ve bağımlı t testi, sadece sayılar arasında bir farkı anlamaya yardımcı değildi. Bu testler, hayatta karşılaştığımız iki farklı durumu, iki grup arasındaki farkları anlamak gibi bir şeydi. Aslında, kendi duygularımı, kendi yolculuğumu sorgularken bir şekilde daha iyi bir anlayış kazanıyordum.
Sonunda Bir Farkındalık
Kayseri’ye dönerken gece, her şey biraz daha berraklaşıyordu. O kadar uzun süre kafamı karıştıran bu soru, aniden, basit ama derin bir anlam kazandı. Çünkü istatistiksel anlamda her şeyin bir açıklaması olabilir; ama hissettiğimiz duygular, bizim yaşadığımız şeylere dair bir anlam bulmamızı istiyordu.
T testinin anlamı, belki de hayatın her anındaki bağımsız ve bağımlı deneyimlerin bir sembolüydü. O an, dersten sonra kaybolmuş olan o duygusal karmaşayı çözebilmenin anlamını anladım.
Şimdi her şey daha netti: bazen iki farklı şeyin arasında bir fark görüyorsun, ama bazen de onların birbirine nasıl bağlı olduğunu fark ediyorsun. İşte bu, hayatta bazen karşımıza çıkan duygusal sınavlar gibi. Kendini anlamak, insanları anlamak, bazen tüm farkları görmek ama diğer zamanlarda ise her şeyin birbiriyle bağlı olduğunu kabul etmek gerek.
Son Söz
Hala kafamda T testinin ayrıldığı o iki tür var: bağımsız ve bağımlı. Ama bana kalırsa, duygusal olarak yaşamın her anı bir T testine benziyor; bazen bağımsız ve sadece bizimle ilgili, bazen de başkalarıyla iç içe, birlikte deneyimlediğimiz bir şey. Bütün bu deneyimlerin sonunda, öğrendiğim tek şey şuydu: her şeyin bir anlamı var, ama bazen, sadece yaşamak ve hissetmek gerekiyor.