İstanbul’da Kaç Tane Martı Var?
Martıları severim. Şehirde bir vapur üstünde oturmuşken “ah şu martılar olmasa İstanbul biraz daha sessiz olabilirdi” diye düşündüm. Ama merak ettim: Şehrin dört bir yanında kanat çırpan bu kuşlardan gerçekte ne kadar var? Bugün size bilimsel verilerle karışık, ama gündelik dilde ilerleyen bir yazıyla sorunun peşine düşüyorum: İstanbul’da kaç tane martı var?
Martı nüfusunu belirlemenin zorluğu
Öncelikle net bir rakamla karşılaşılamıyor. Bir şehirde yaşayan martı sayısını kesin olarak tespit etmek; göç hareketleri, mevsim değişimi, tür çeşitliliği ve şehir özelindeki ölçek gibi pek çok değişken nedeniyle oldukça karmaşık. Örneğin, İstanbul’da martılar hem kıyılarda hem çatı katlarında, hem deniz üzerinde hem şehrin iç kesimlerinde görülebiliyor. Bu yüzden bilimsel yayınlar genellikle “yaklaşık”, “gözlemler gösteriyor” gibi ifadeler kullanıyor. ([TÜBİTAK][1])
İstanbul’da martı çeşitliliği ve bazı sayısal ipuçları
Martıların sayısını bilmiyorsak bile, çeşitliliği ve yaygınlıkları hakkında bazı bilgiler var:
İstanbul, Türkiye’de gözlenen 17 martı türünden yaklaşık 13’üne ev sahipliği yapıyor. ([Hürriyet Daily News][2])
Yayımlanmış bir araştırma yazısına göre, İstanbul’da en yaygın türlerden biri Gümüş martı (Larus argentatus) ve bir başka sık rastlanan tür ise Karabaş martı. ([TÜBİTAK][1])
Bazı kaynaklarda şehrin martı nüfusuna dair “yaklaşık 500 000 civarında” gibi tahminler yer alıyor — ancak bu rakamın güvenilirliği net değil, bilimsel bir çalışmadan değil forum ya da kullanıcı kaynaklı içerikten geliyor. ([Grooy NET – Genel Forum Sitesi][3])
Bilimsel verilere göre çıkarımlar
Bir ekosistemde bir türün sayısını kestirmek için kullanılan yöntemlerden biri, üreme dönemlerinde kolonilerin sayılması ve ardından bu sayının tahmini nüfusa çevrilmesi. İstanbul özelinde böyle sistematik bir veri bulmak zor. Örneğin, “İstanbul’un Martıları” başlıklı yazıda martıların çatılarda ve adalarda üreyebildiği, şehir içindeki yapılaşma nedeniyle yaşam alanlarının değiştiği belirtilmiş. ([TÜBİTAK][1])
Ek olarak, martıların gelişen kıyı turizmi, liman faaliyetleri ve denizle olan yoğun temas sayesinde besin kaynaklarına erişimde avantajlı oldu‑gibi görünüyor. Bu da sayılarını artırıyor olabilir.
Tahmini bir aralık verebilir miyiz?
Evet, ama tahminin ne kadar güvenli olduğunu baştan belirtelim: Eğer İstanbul’da 13 tür ve şehir genelinde yaygın olduğuna dair bilgiler varsa ve “çok yoğun” ifadeleri kullanılıyorsa, şehir genelinde on binlerden yüz binlere kadar bir martı sayısı oldukça makul görünüyor. Örneğin, bir forum kaynağı yaklaşık 500 000 martı olduğunu ileri sürüyor — ama bu bilimsel olarak doğrulanmadı. ([Grooy NET – Genel Forum Sitesi][3])
Dolayısıyla, bilimsel olarak “milyonlarca” rahatsızlıkla diyebileceğimiz bir sayı yok; fakat en az yüz binler düzeyinde bir popülasyon olduğunu kabul etmek doğal. Bu sayı her yıl değişebilir: göç, üreme başarısı, şehirleşme, besin kaynakları gibi faktörlerle.
Niçin sayısını tam bilmiyoruz?
Martılar sürekli hareket halinde: Kıyı‑şehir içinde geçiş yapabiliyor, göç ediyor.
Şehir çok geniş, tüm alanları kapsayan sistematik sayımlar yok.
Tür bazında yoğunluk farklı: Bazı türler sadece kışın geliyor, bazıları yerleşik.
İnsan etkisi: Besin artıkları, atık yönetimi, yapılaşma martıların dağılımını değiştiriyor.
Martıları izleme nedenimiz ne olmalı?
Martılar sadece “şehirde uçan beyaz kuşlar” değiller; ekosistem içinde birer göstergedir. Deniz sağlığı, kıyı ekolojisi, şehir‑doğa ilişkisi gibi konularda ipuçları verirler. Ayrıca “Bu kadar martı var, iyi mi kötü mü?” diye düşündüğümüzde karşımıza şu sorular çıkar:
Şehirde martı sayısı artarken başka türlerin yaşam alanı daralıyor mu?
Besin kaynaklarına bağımlılık (örneğin insan artıkları) martıların doğallığını bozuyor mu?
Martılar aracılığıyla İstanbul’un deniz ve kıyı ekosistemi ne kadar sağlıklı?
Son olarak – Okuyucuya bir soru
Siz bir İstanbul sahilinde otururken saydınız mı hiç martılarını? Ne sıklıkla gördünüz? Ve şehrin martı nüfusundaki değişimi gözlemlediniz mi — örneğin yıllar içinde daha mı çok, yoksa daha mı az görüyorsunuz? Bu tür gözlemler ve amatör sayımlar, bilimsel araştırmalar için de değerli olabilir.
İstanbul’da tam sayısı bilinmez bir martı topluluğu var — ama onların varlığı, şehrin doğayla bağlantısını güçlendiriyor. Martıların kanat çırpışında sadece bir sahil manzarası değil, aynı zamanda bir ekosistem hikâyesi var.
[1]: https://services.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf?cilt=19&dergiKodu=8&sayfa=42&sayi=925&yaziid=39474&utm_source=chatgpt.com “İstanbul’un Martıları – services.tubitak.gov.tr”
[2]: https://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-home-to-13-seagull-species-seen-in-turkey-expert-171323?utm_source=chatgpt.com “Istanbul home to 13 seagull species seen in Turkey: Expert”
[3]: https://grooy.net/threads/istanbulda-kac-tane-marti-var.37184/?utm_source=chatgpt.com “Istanbul’Da Kaç Tane Martı Var ? | Grooy NET – Genel Forum Sitesi”