İstanbul’da Kaç Tane Martı Var?
Merhaba — bir sabah vapurla boğazı geçerken çayınızın yanında bir martının kanadının şehre değdiğini hissettiğiniz o anı hatırlayın. O an belki de “Bu şehirde gerçekten ne kadar martı var?” diye geçirmemiş olabilirsiniz ama ben bu soruyu bir bilimsel merakla düşündüm ve sonuçları sizinle paylaşmak istedim. Şimdi, gerçek bir sayıyla karşılaşmayı beklemek yerine — çünkü sanırım o sayıyı kesin olarak bilmek hâlâ mümkün değil — verilerden, araştırmalardan ve gözlemlerden yola çıkarak İstanbul’daki martı popülasyonuna dair bir çerçeve çizelim.
Şehir ve Martılar: Neden İstanbul bir martı şehri?
İstanbul, coğrafi olarak hem Karadeniz’e hem Marmara’ya açılan, boğazıyla, kıyılarıyla, yoğun insan faaliyetleriyle ve çok katmanlı bir kent yaşamıyla eşsiz bir ortam. Bu yapı, kent martıları için bir dizi avantaj sunuyor: kolay besin kaynakları (örneğin kıyı bölgesi, limanlar, çöp alanları), göç yolları üzerinde konumlanma, yapılaşmış alanlarda çatılar ve binalar üzerinde yuvalama imkanı.
Araştırmalarda bu şehirde toplam Türkiye’de görülen 17 martı türünden 13’ünün gözlemlendiği ifade ediliyor. ([Hürriyet Daily News][1]) Bu bile İstanbul’un martılar açısından bir “hot‑spot” olduğunu gösteriyor.
Sayı tahminleri: “Kaç” sorusuna doğru yaklaşım
Ne yazık ki güncel, bütün şehri kapsayan kesin bir sayı bulunmuyor. Mesela bir forum ya da genel içerikte şu tür bir ifade yer alıyor: “İstanbul’daki martı nüfusu 500.000 civarında.” ([Grooy NET – Genel Forum Sitesi][2]) Ancak bu tahminin bilimsel bir yönteme dayandığına dair yeterli bilgi yok.
Profesyonel araştırma makalelerinde ise sayının değil, türlerin dağılımı, davranışları, beslenme alışkanlıkları gibi özellikler ele alınıyor. Örneğin, Sarı‑bacaklı Martı (Larus michahellis) türü üzerine 60 birey kullanılarak İstanbul kıyılarında cinsiyet tayini amacıyla yapılan morfometrik ölçüm çalışması var. ([BioMed Central][3])
Bir başka bilimsel yayın şehrin martı popülasyonunun artmakta olduğuna, bunun kuzey kıyılarda diğer kuş türleri üzerinde baskı oluşturduğuna dikkat çekiyor. ([TRT Haber][4])
Dolayısıyla, “İstanbul’da X martı var” derken hangi türlerden, hangi bölgeden ve ne zaman bahsettiğimizi netleştirmek gerekiyor.
Bilimsel çerçeve: türler, dağılım, artış‑etkiler
Tür çeşitliliği
İstanbul’da en yaygın martı türleri arasında gümüş martı (Larus argentatus) ve karabaş martı (Larus ridibundus) gibi türler öne çıkıyor. ([Baya İyi][5]) Ayrıca “İstanbul’un belki de en yaygın martı türü gümüş martıdır” şeklinde bir tanımlama da yapılmış. ([TÜBİTAK][6])
Her türün davranışı, yuvalama alanı, besin tercihi farklı; bu da toplam sayının yanında “hangi türlerin” baskın olduğu sorusunu ortaya çıkarıyor.
Neden artıyor?
Kentleşme ve sahil/kıyı alanlarının insanların kullandığı alanlara dönüşmesi: martılar için besin ve yuvalama alanlarının oluşmasına neden oluyor. ([DergiPark][7])
İnşaat çatıları, binalar, limanlar ve rıhtımlar martılar için kolay yuvalama alanı sunuyor.
İnsan kaynaklı atık besinlerin (çöpler, açık alanlardaki gıda artıkları) martılar için alternatif besin kaynağı olması: bu da popülasyonu besliyor. Bazı kaynaklarda bu besin bolluğu nedeniyle popülasyonun “anormal seviyelere ulaştığı” yönünde uyarılar var. ([avdogadergisi.net][8])
Göç yolları üzerindeki konum: İstanbul, Avrupa‑Asya geçiş bölgesinde olduğu için göçmen kuşlar ve yerleşik martılar açısından avantajlı bir noktada.
Dağılım ve yoğunluk
Martılar deniz kenarlarında, liman çevrelerinde, büyük binaların çatı katlarında gözlemleniyor. Ancak kent içinde de — sahile yakın mahallelerde — yoğunluk artıyor. Örneğin bir makalede şöyle deniyor: “Gümüş martıları yalnızca denizin üzerinde görmeyiz. Bu kuşlar tüm kentte binaların çatılarında geceler.” ([TÜBİTAK][6]) Bu, sadece kıyıda değil şehir içinde de önemli bir varlık sergilediklerini gösteriyor.
Soru işaretleri ve bilimsel boşluklar
Timelapse verilere bakıldığında İstanbul’daki martı popülasyonunun kesin değeri belli değil. Bu alanda nesnel, kapsamlı bir şehir ölçekli popülasyon sayımı eksik.
Hangi türlerin ne oranda çoğaldığı, hangi dönemlerde göç veya kışlama nedeniyle değişim gösterdiği yeterince yayınlanmamış.
Martı sayısındaki artışın diğer kuş türlerine, kent ekosistemine ne yönde etkide bulunduğu konusu giderek artan bir araştırma konusu. Bazı kaynaklarda martı artışının örneğin ötücü kuşların sayısını azalttığı yönünde iddialar var. ([avdogadergisi.net][8])
Bu durumda, “İstanbul’da martı sayısı 500 bin” gibi tek bir rakama odaklanmak yerine, bir aralık, eğilim ve etki analizi sunmak daha gerçekçi.
Özetle: Tahmini bir aralık ve çağrı
Elimizdeki bilimsel veriler ışığında sonuca gelirsek: İstanbul’da martı popülasyonunun on binlerce ile birkaç yüz bin arasında olduğu mantıklı bir tahmin olabilir. Örneğin forumlardaki 500 000 tahmini (kaynağı net olmasa da) bu aralığın üst sınırına işaret ediyor. Ancak bunu “kesin sayı” olarak almak yanıltıcı olur.
Önemli olan; popülasyonun artıyor olması ve bunun kent kuşçuluğu, çevre yönetimi ve ekosistem dengesi açısından dikkat gerektirmesi.
Peki sizce şu sorular üzerinde düşünmeye değer:
Martı sayısı artarken şehirde yaşayan diğer kuş türleri (örneğin güvercinler, serçeler) için ne gibi sonuçlar doğurabilir?
Martılar için ideal olmayan çatılar, limanlar ya da sahil yapıları var mı? Onları nasıl teşvik ya da kontrol edebiliriz?
Martılarla insanlar arasında daha sürdürülebilir bir ilişki nasıl kurulabilir? Örneğin beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi gibi…
Ve nihayet: Bu şehirde bir “martı sayımı” yapma fikri sizi heyecanlandırıyor mu — bir gözleme çıkmak ya da veri toplamak ister miydiniz?
Sonuç olarak, İstanbul martıları sadece şehrin silüetini süsleyen tertemiz ya da çığlıkçı kuşlar değil: aynı zamanda şehir‑ekosisteminin aktif parçaları. Bilimsel merakla onları izlemek, anlamak ve şehirle birlikte var olan bu canlı dünyaya kulak vermek hepimiz için değerli olabilir.
[1]: https://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-home-to-13-seagull-species-seen-in-turkey-expert-171323?utm_source=chatgpt.com “Istanbul home to 13 seagull species seen in Turkey: Expert”
[2]: https://grooy.net/threads/istanbulda-kac-tane-marti-var.37184/?utm_source=chatgpt.com “Istanbul’Da Kaç Tane Martı Var ? | Grooy NET – Genel Forum Sitesi”
[3]: https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-022-00133-w?utm_source=chatgpt.com “Sex determination based on morphometric measurements in yellow-legged …”
[4]: https://www.trthaber.com/haber/cevre/marti-populasyonu-anormal-seviyelere-ulasti-783618.html?utm_source=chatgpt.com “\”Martı popülasyonu anormal seviyelere ulaştı\” – TRT Haber”
[5]: https://bayaiyi.com/istanbulun-martilari/?utm_source=chatgpt.com “İstanbul’un martıları – Baya İyi”
[6]: https://services.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf?cilt=19&dergiKodu=8&sayfa=42&sayi=925&yaziid=39474&utm_source=chatgpt.com “İstanbul’un Martıları – services.tubitak.gov.tr”
[7]: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/103644?utm_source=chatgpt.com “Marine and Coastal Birds of Istanbul Strait – DergiPark”
[8]: https://avdogadergisi.net/marti-populasyonu/?utm_source=chatgpt.com “Martı popülasyonu anormal seviyelere ulaştı: Ötücü kuşların sayısını …”